Beykoz Devlet Hastanesi

Kanserden Korunmanın Yolları




GİRİŞ VE TERMİNOLOJİ

Kanser, kelime anlamı olarak bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz olarak bölünüp çoğalmasıyla beliren kötü urlara denir. Genel anlamda ise kanser vücudun çeşitli bölgelerindeki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşan 100’den fazla hastalıktır. Terminolojik olarak malign tümör ve neoplazm kelimeleri de kanser kelimesiyle eş anlamlı olarak kullanılmakta ve çeşitli kaynaklarda karşımıza çıkmaktadır.

2008 yılında bütün dünya üzerinde 7,6 milyon insan kanser sebebiyle hayatını kaybetmiştir. Her geçen yılın istatistiği hızlı bir ivme ile devam etmektedir. Bu kapsam olarak büyük ve ciddi halk sağlığı sorununu tamamıyla çözmek ne yazık ki mümkün değildir. Ancak kanser vakalarının % 30’unun önlenebilir olduğu istatistiği, kanserden korunma başlığını daha önemli hale getirmektedir.

RİSK FAKTÖRLERİ

Belli bir kansere yakalanma olasılığını artıran her şey risk faktörü olarak değerlendirilir. Kanserin birden fazla başlık altında incelenebilen risk faktörleri bulunmaktadır.

Risk faktörlerinin bilinmesi önemlidir. Dört ana grup altında toplanabilir.

1.Davranışsal Risk Faktörleri: Sigara içmek, diyet, egzersiz ve alkol tüketimi gibi değiştirebileceğimiz faktörlerdir.

Tütün kullanımı: Sigara kullanımı; ABD’de kanserden kaynaklanan ölümlerin % 30’undan sorumludur. Her yıl dünya üzerinde kanser ölümlerinin % 22’si sigara kullanımından dolayıdır. Tütün kullanımı akciğer, özafagus (yemek borusu), ağız, boğaz, böbrek, mesane, pankreas, mide ve servix kanserlerine sebep olmaktadır.

Alkol kullanımı: Alkol; ağız boşluğu, yemek ve soluk borusu kanserlerine sebep olmaktadır. Alkolün tüketim miktarı riski daha çok artırmaktadır.

Diyet, fiziksel inaktivite ve aşırı kilolu olma: Diyet ve fiziksel inaktivite enerji dengesini sağlayan iki önemli parametredir. Enerji dengesinin sağlanamaması durumu kronik hastalıklara ve birçok kanser çeşidine sebep olmaktadır. ABD’de yapılan çalışmalara göre, yetersiz ve dengesiz beslenme, fiziksel inaktivite ve obesite kanser çeşitlerinin % 25-30’undan sorumludur.

Güneşten korunma: Güneşe maruz kalma sebebiyle oluşan bir tür kanser çeşidi olan melanoma vakaları 1975 yılı ile 2008 yılları arasında artış göstermiştir. 2012 yılında yeni 76.250 vaka rapor edilmiştir.

2. Biyolojik Risk Faktörleri: Yaş, cinsiyet, cilt ve ırk gibi fiziksel özelliklerdir.

Cinsiyet: Bazı kanser türleri cinsiyetle ilişkilidir. Örneğin prostat bezi sadece erkeklerde olduğu için prostat kanseri erkeklerde görülür. Meme kanseri hem kadın hem erkeklerde görülebilir, ancak kadınların meme kanserine yakalanma riski daha yüksektir.

Yaş: Pek çok kanser türü yaşlılarda ortaya çıkar. 50 yaşın üstündeki kişilerde kanser görülme riski daha yüksektir.

Irk: Bazı ırklarda belli tip kanserler daha sık görülmektedir. Örneğin Amerikalı zencilerde prostat kanseri daha sık görülür.

Cilt: Sarışınlarda cilt kanseri daha sık görülmektedir.

3. Çevresel Risk Faktörleri: Asbest, hava ve su kirliliği, radyasyon, güneş ışığı ve sigara dumanına maruz kalma bunlardan bazılarıdır.

Enfeksiyonlar: Enfeksiyonlar, gelişmekte olan ülkelerde kanserlerin % 22’sinden ve gelişmiş ülkelerde kanserlerin % 6’sından sorumludur. Hepatit B ve C virüsü karaciğer, HPV virüsü serviks ve Helicobakter pilori mide kanserlerinin riskini artırmaktadır.

Pasif içicilik: Önemli bir risk faktörüdür ve çok geniş bir kesimi etkilemektedir.

Hava kirliliği: Hava ve su kirliliği bütün kanserlerin % 1-4’ünden sorumludur.

Karsinojenler: Çevremizde 40’dan fazla kansere sebep olan zararlı madde bulunmaktadır. Bu maddeler akciğer, böbrek, deri ve soluk borusu kanserlerine sebep olmaktadır. Asbest maruziyetine bağlı mesotelioma kanser çeşidi görülmektedir.

Radyasyon: Özellikle lösemi ve iç organ kanserlerine sebep olmaktadır. Genç yaşta maruziyet riski daha çok artırmaktadır.

Güneşe maruz kalma: Ultraviyole ışınları birçok çeşit deri kanserine sebep olmaktadır. 2000 yılında dünya genelinde 200 bin vaka tanılanmıştır ve 65 bin kişi bu sebeple hayatını kaybetmiştir.

4. Genetik Risk Faktörleri: Aileden kalıtımsal olarak geçen genlerle ilişkilidir. Aile üyelerinden birinde genç yaşta kanser teşhis edilen bireylerde, üç veya daha fazla kuşakta aynı tip kanser öyküsü bulunanlarda, anne veya baba tarafından üçten fazla kanser olgusu bulunan kişilerde ve aile bireylerinden birinde iki ya da daha fazla farklı tip kanser bulunan bireylerde kanser gelişme riski yüksektir.

KANSERDEN KORUNMA

Bu başlık altında eylem planı oluşturulabilmesi için risk faktörlerinin öneminin iyi kavranması gerekir. Risk faktörlerinin yarısı biyolojik ve genetik parametreleri içeriğinden değiştirilebilmesi mümkün değildir. Çevresel faktörlerin tamamıyla çözümlenmesi kolay değilse de iyileştirilebilmesi için yapılabilecekler mevcuttur. Aslında değiştirilebilir tek risk faktörü başlığı davranışsal kaynaklı olanlardır. Diyet, egzersiz, tütün ve alkolden uzak durma bunlardır.

Kanserden korunmanın bir diğer yolu erken tanılama için tarama programlarına katılmaktır. Kanserin tedavisi çok zor, pahalı ve çoğunlukla palyatif bir süreçtir. Kanser için yapılabilecek en etkili iş oluşmasını engellemeye çalışmak ve mümkün olduğunca en erken zamanda tanılanmasını sağlamaktır.

Ülkemizdeki Ulusal Kanser Programı; önleme, kayıt, tedavi ve tarama/erken tanılama konularının toplamıdır. Önleme adına yapılan programlardan bazıları, tütün ile mücadele, obezite ile mücadele, sağlıklı beslenme, asbest ve radon kontrol programları ile bölgesel programlarıdır. Taramalar; meme, serviks ve kolorektal kanserler için yapılmaktadır. Güncel durumdaki yıllık kapasite, % 30 mammografi ve % 50 smear şeklindedir. Ülkemiz diğer AB ülkelerine göre alt sıralarda yer alıyor olsa da 2015 sonuna kadar taramaların tümüne ulaşmak hedeflenmektedir.

Ülkemizdeki Ulusal Tarama Standartları;

Meme Kanseri: 50-69 yaş arasında 2 yılda bir mamografi

Servikal Kanser: 30-65 yaş arasında her beş yılda bir smear testi

Kolorektal Kanser: 50-69 yaş arasında 2 yılda bir gaitada gizli kan testi ve 10 yılda bir kolonoskopi



Skip Navigation Links

e-Dergi

Bilgi
Edinme

Dilek ve
Önerileriniz

Anket
Bizi Takip Edin